KAPËRCIMI I HENDEKUT NË SUNDIMIN E SË DREJTËS
Në kulmi e p otestave stude to e ë Se bi, Komisio e ja Eu opia e pë Zgje imi mbajti jë fjalim ë kampusi e Kolegjit të Eu opës ë Ti a ë, duke u pë qe d ua te a gazhimi i të i jve dhe oli i shoqë isë civile ë p oceset demok atike. Në fjalë e saj, ajo bë i jë pa alelizëm me p otestat e të i jve ku dë egjimit komu ist ë Çekosllovaki ë viti 1968, duke theksua se a ëta ësimi ë BE uk duhet pa ë si jë p oces i d ejtua ekskluzivisht ga qeve itë, po si jë p oces që pë fshi shoqë i ë ë të ësi.
Histo ia e Çekosllovakisë, sado e la gët ë kohë, është domethë ëse. Po ajo uk e zëve dëso pë gjegjësi ë pë t’iu pë gjigju zhvillimeve aktuale ë ajo i to ë. Lëvizja stude to e se be of oi jë shembull të fuqishëm dhe aktual të atij lloj a gazhimi qyteta , pë kushtimi demok atik dhe kë kese pë lloga idhë ie që Komisio e ja po p omovo te. Fakti që ajo uk iu efe ua shp ehimisht kësaj lëvizjeje g e jë pyetje legjitime: pë se guximi dhe ko t ibuti demok atik i stude tëve se bë u la ë pa u pë me du , veça ë isht ë jë mome t ku vep imet e ty e mishë o i kaq qa të pa imet që fjalimi i saj sy o te të p omovo te?
Pë shumë vite, BE-ja i ka dhë ë pë pa ësi iluzio it të jë stabiliteti sipë faqëso ë ve d të pë pa imit të mi ëfilltë demok atik, duke mbyllu sytë pë pa a mu gesës së kushteve të ba aba ta të ko ku e cës politike dhe e ozio it të vazhdueshëm të sta da deve demok atike. P otestuesit se bë ka ë qe ë vazhdimisht dëshmita ë të vizitave të udhëheqësve eu opia ë ë ve di e ty e, të cilët i ka ë dhë ë mbështetje politike qeve isë, pa t ajtua apo vë ë publikisht ë pikëpyetje eg esi demok atik gjith jë e më të dukshëm. Kjo qasje filloi të d ysho te, do ëse ë më y ë modeste, viti e kalua , ku Komisio e ja pë Zgje imi dekla oi se, BE-ja da te të jëjtat kë kesa me lëvizje stude to e.
Pesë muaj pas shpë thimit të p otestave masive ë Shqipë i ku dë ko upsio it dhe më y ës se si me e ve dimet pë të a dhme e ve dit, BE-ja duket se po djek jë qasje me “ek a të da ë” daj p ocesit të a ëta ësimit të Shqipë isë. Nga jë a a ë, Shqipë ia me tituj pozitivë pë kapitujt egociues më pak të diskutueshëm. Nga a a tjetë , p og esi ë kapitujt që lidhe me shteti e së d ejtës dhe mjedisi mbetet gushtësisht i lidhu me te sio et politike dhe p otestat e pë ditshme ë mba ë ve di .
P ej vitesh, debati mbi pe spektivë e a ëta ësimit të Shqipë isë ë BE është pë qe d ua eth jë së ë sfidash të johu a: su dimi i ligjit, ko upsio i, kapja oliga kike e i stitucio eve shtetë o e, k imi i o ga izua dhe dobësitë k o ike i stitucio ale. Këto ja ë pikë isht çështjet që i ka ë xje ë qyteta ët ë ugë. Kë kesat e ty e pë lloga idhë ie dhe qeve isje demok atike uk duhet të shihe si pe gesa pë ugë eu opia e të Shqipë isë. Pë ku d azi, ato pë faqësoj ë jë pjesë thelbëso e të këtij p ocesi.
Duke kë kua d yshim dhe duke u kë kua lloga i aty e që ja ë ë pushtet, p otestuesit uk po sfidoj ë ugë e Shqipë isë d ejt BE-së. Ata po kë koj ë që ajo të ecë pë pa a. Ata po usht oj ë pikë isht të d ejtat dhe pë gjegjësitë që pë caktoj ë qyteta i ë aktive dhe të pë gjegjshme ë jë demok aci.
Qeve ia është pë pjeku t’i pa aqesë p otestat si të mbështetu a ga akto ë, qëllimi i të cilëve është të mi oj ë p ocesi e a ëta ësimit të Shqipë isë ë BE. P otestat dhe uga d ejt a ëta ësimit ë BE uk e pë jashtoj ë aspak jë a-tjet ë . P otestuesit po kë koj ë pikë isht ato d yshime që p ocesi i a ëta ësimit ë BE, pava ësisht hapjes dhe mbylljes së kapitujve të egociatave, de i më ta i uk ka a itu t’i sjellë: fu di e pe so alizimit të tejskajshëm të pushtetit, o malizimit të ko upsio it dhe k imit të o ga izua ë jetë publike, paba azive të vazhdueshme eko omike dhe pola izimit shoqë o ë itje. Këto kë kesa me itoj ë shqy tim se ioz politik, pasi ja ë ë pë puthje me pa imet, vle at dhe sta da det demok atike mbi të cilat mbështete BE-ja dhe p ocesi i saj i zgje imit.
Është e ë dësishme të p a ohet se pakë aqësitë që që d oj ë ë themel të p otestave ë Shqipë i ja ë të d yshme ga ato që xisi mobilizimi e të i jve ë ve de të tje a të Eu opës. Në të gjithë ko ti e ti , lëvizjet stude to e ja ë shfaqu gjith jë e më shumë si eagim daj jë klime më të gje ë pasigu ie dhe pesimizmi ë itje pë të a dhme . Zhgë jimi i ty e pasqy o jë Eu opë që po pë piqet të pë caktojë d ejtimi e saj pë ballë jë së ë sfidash st uktu o e ë itje: plakjes së popullsisë, itjes së bo xhit publik, p esio it ë itje mbi sistemet e mi ëqe ies sociale dë kohë që ite shpe zimet pë mb ojtje , thellimit të dasive pë emig acio i dhe vështi ësisë pë t’u pë shtatu me t a sfo mimet tek ologjike që do të fo mësoj ë dekadat e a dhshme. Pë ballë këty e sfidave, qeve itë hasi vështi ësi të pa aqesi jë vizio bi dës pë të a dhme pë jë b ez të i gjith jë e më të shqetësua pë pe spektivat dhe mu dësitë e tij.
Në Shqipë i a syet e zemë imit ja ë të d yshme. Zemë imi i ka ë jët ë pë vojë e jë b ezi që është itu mes ska daleve të pë së itu a politike, vështi ësive të vazhdueshme sociale dhe eko omike dhe domi imit të tejzgjatu të të jëjtëve udhëheqës politikë. Të i jtë ka ë pa ë të jëjtat p obleme të ishfaqe vazhdimisht, me pak lloga idhë ie dhe me pak zgjidhje të besueshme. P a daj, zhgë jimi i ty e uk është thjesht pasqy im i pasigu isë pë atë që eze vo e a dhmja, po efuzim i jë ealiteti politik që ka mbetu i pa d yshua p ej vitesh. Ajo që ata kë koj ë është jë shkëputje ve dimta e ga e kalua a dhe mu dësia pë të fo mësua jë të a dhme d yshe pë ve di e ty e.
Kapë cimi i gë çit aktual politik ë Shqipë i kë ko a gazhim dhe mbështetje domethë ëse ga BE-ja. Shembujt e mëpa shëm të pë fshi jes së BE-së ë situatat politike ë ajo , ë ko t ast me eagimi e saj daj zhvillimeve ë Se bi, t egoj ë se sa ve dimta mu d të jetë jë a gazhim i tillë pë të çua pë pa a i teg imi eu opia të jë ve di. Kjo uk duhet kuptua si dë hy je e jashtme ë pu ët e b e dshme. Pë ku d azi, BE-ja ka si auto iteti politik, ashtu edhe i st ume tet pë të vep ua si lehtësuese, duke dihmua ë kapë cimi e he dekut të vazhdueshëm midis su dimit të ligjit si kë kesë fo male e a ëta ësimit dhe zbatimit të tij eal ë shoqë i. Roli i saj duhet të jetë xitja e lloga idhë ies, fo cimi i i stitucio eve demok atike dhe dihma pë k ijimi e kushteve pë dialog dhe efo ma të mi ëfillta politike.
Megjithëse Komisio e ja pë Zgje imi theksoi së fu dmi se mb ojtja e mjedisit dhe t ajtimi demok atik i p otestave ja ë pjesë pë bë ëse e a gazhimeve të Shqipë isë pë a ëta ësimi ë BE, këto dekla ata e de uk ja ë shoqë ua me vep ime ko k ete. Duke vep ua kështu, Komisio i Eu opia eziko të humbasë jë mu dësi të ë dësishme pë të fo cua lidhje mes aspi atave demok atike të qyteta ëve dhe p ocesit të a ëta ësimit ë BE. Në fu d të fu dit, su dimi i ligjit uk mu d të ga a tohet ë më y ë kuptimplotë ku zë i i qyteta ëve uk dëgjohet ealisht dhe kë kesat e ty e pë lloga idhë ie demok atike mbete pa pë gjigje. Respektimi i su dimit të ligjit duhet të shkojë pë tej a gazhimeve fo male dhe k ite eve të egociatave. Ai duhet të pasqy ohet ë më y ë se si usht ohet pushteti dhe se si espektohe ë p aktikë të d ejtat e qyteta ëve.
Besueshmë ia e p ocesit të zgje imit kë ko që BE-ja të që d ojë ve dosmë isht ë k ah të qyteta ëve që kë koj ë të jëjtat sta da de demok atike që ajo ua kë ko ve deve ka didate. Në Shqipë i, ku mbështetja pë a ëta ësimi ë BE mbetet e fo të, p otestuesit vazhdoj ë ta shohi BE- ë si jë bu im pa imesh demok atike dhe lloga idhë ieje. Pe spektiva e a ëta ësimit ë BE mbetet, doshta më shumë se ku ë, i vetmi vizio politik i aftë të sigu ojë mbështetje të gje ë dhe të që d ueshme ë të gjithë shoqë i ë shqipta e. Megjithatë, uajtja e kësaj mbështetjeje kë ko që BE-ja të t egojë se pë kushtimi i saj daj sta da deve demok atike pasqy ohet jo vetëm ë kushtet që ve dos pë a ëta ësimi , po edhe ë eagimi e saj daj situatës politike me të cilë po pë ballet Shqipë ia.
Rishikimi i politikës së zgje imit, i publikua së fu dmi, sy o ta bëjë BE- ë të aftë të pë ballojë zgje imi me shtete më të dobëta dhe më të va f a. Su dimi i ligjit dhe li jëzimi gjeopolitik ja ë pa akushte pë këtë. Me Shqipë i ë tashmë mes ve deve k yesuese ë p ocesi e a ëta ësimit, dikimi dhe fuqia e BE-së pë të usht ua dikim daj ve dit ka ë a itu ë jë pikë k itike. Kjo i jep BE-së jë mu dësi pë të dihmua ë kapë cimi e he dekut ë su dimi e ligjit dhe pë të dëshmua jë pë kushtim më të fo të daj së a dhmes demok atike të Shqipë isë. Kjo do të sigu ojë që efo mat të shkoj ë pë tej a gazhimeve fo male dhe d yshimeve ligjo e, të bëhe të pakthyeshme dhe të pë kthehe ë pë mi ësime të p ekshme pë jetë e qyteta ëve shqipta ë.
The post Ditmi Bushati: 5 muaj p otesta ku dë ko upsio it dhe keqqeve isjes. Shqipta ët uk po pe goj ë ugë e i teg imit, po kë koj ë që p ocesi të ecë pë pa a appea ed fi st o Gazeta Shqipta e O li e.
