51 o ga izata shqipta o-ame ika e i ka ë d ejtua jë letë k yemi ist it Edi Rama, pë mes së cilës kë koj ë dalimi e pë do imit të fo cës ga policia daj p otestuesve, li imi e pe so ave të a estua gjatë tubimeve dhe pezullimi e legjislacio it të i pë p otestat. Të jëjtë letë ato ia ka ë pë cjellë edhe 246 o ga izatave dhe i stitucio eve dë kombëta e, pë fshi ë Bashkimi Ev opia , duke kë kua vëme dje dhe dë hy je e ty e pë situatë ë Shqipë i.
Në let ë d ejtua k eut të qeve isë, o ga izatat shp ehi mbështetje pë p otestat paqëso e dhe kë kesat e qyteta ëve pë t’i dhë ë fu d ko upsio it, pë më shumë t a spa e cë, pë gjegjshmë i politike dhe efo ma.
O ga izatat e lidhi pë shkallëzimi e situatës me zhvillimet e isu a më 13 teto 2026, duke pë me du pë plasjet, plagosje e p otestuesve dhe efektivëve të policisë, si dhe dëmtimi e p o ës. Ato ku dë shtoj ë gjithashtu ve dosje e gjobave të ë da dhe mi atimi e ligjeve të eja kufizuese, të cilat, sipas ty e, ka ë ce ua të d ejtat civile, ka ë shtua f ikë dhe ka ë thellua mosbesimi e qyteta ëve daj i stitucio eve.
Në dokume t, o ga izatat i ikujtoj ë k yemi ist it dety imi e qeve isë pë të ga a tua e di publik b e da kufijve të ligjit, duke iu efe ua Kushtetutës së Shqipë isë dhe Ko ve tës Ev opia e pë të D ejtat e Nje iut. Ato theksoj ë se li ia e tubimit, e shp ehjes dhe e shtypit, p ezumimi i pafajësisë dhe e d ejta pë p oces të egullt ligjo ja ë të d ejta që duhet të ga a tohe ga shteti.
Mes kë kesave k yeso e është dalimi i me jëhe shëm i pë do imit pa dallim dhe jop opo cio al të plumbave p ej gome, topave të ujit dhe gazit lotsjellës ku dë p otestuesve dhe gazeta ëve. Po ashtu, kë kohet eduktimi i p a isë së fo cave të policisë ë p otestat paqëso e dhe dalimi i pë do imit të masave admi ist ative, gjobave të ë da dhe dalimeve të udhëtimit pë të usht ua p esio daj p otestuesve.
Një tjetë kë kesë lidhet me ide tifikimi e pu o jësve të policisë. O ga izatat kë koj ë që efektivët të mbaj ë gjatë gjithë kohës she ja të qa ta dalluese dhe dokume t ide tifikimi. Ato kë koj ë gjithashtu li imi e pe so ave të dalua vetëm pë pjesëma je ë p otesta paqëso e, i fo mimi e me jëhe shëm të ty e pë a syet e a estimit dhe ga a timi e aksesit te jë avokat, pë fshi ë mb ojtje falas pë pe so at që uk ka ë mu dësi fi a cia e.
Në më y ë të veça të, let a dalet te mb ojtja e të mitu ve. O ga izatat kë koj ë hetim të pava u pë çdo p ete dim mbi usht imi e dhu ës polico e daj fëmijëve dhe që as jë i mitu të mos me et ë pyetje pa p a i ë e p i dit ose kujdesta it ligjo , avokatit dhe psikologut.
Një ga pikat më të ë dësishme të let ës është kë kesa pë pezullimi e legjislacio it të i pë p otestat, i cili, sipas o ga izatave, është mi atua me dek et eme gje ce më 28 teto 2026, pa debat pa lame ta . Ato p ete doj ë se ky legjislacio ve dos kufizime të gje a mbi tubimi , shp ehje dhe udhëtimi , të shoqë ua a me gjoba të ë da. Pë këtë a sye, kë koj ë që ai të mos zbatohet de i ë shqy timi ga Zy a e OSBE-së pë I stitucio et Demok atike dhe të D ejtat e Nje iut dhe Komisio i i Ve ecias, si dhe diskutimi ë Pa lame t. O ga izatat ku dë shtoj ë edhe k ijimi e jë egjist i me qyteta ët e cilësua si “i dividë të dhu shëm”, duke kë kua që askujt të mos i mohohet aksesi ë t a spo t, ae opo te apo hotele pa jë ve dim fajësie ga gjykata.
Në pikë e fu dit të let ës, 51 o ga izatat shqipta o-ame ika e i kë koj ë d ejtpë d ejt k yemi ist it Edi Rama të ma ë pë gjegjësi politike dhe të japë do ëheqje . Sipas ty e, kjo do të shë be te pë ikthimi e besimit publik dhe k ijimi e kushteve pë jë t a zicio paqëso , efo ma i stitucio ale dhe zgjedho e, si dhe ga a timi e zgjedhjeve të li a dhe të de shme.
Ne, o ga izatat shqipta o-ame ika e të ë shk ua a më poshtë, që d ojmë të bashkua a ë mbështetje të p otestave paqëso e, të të d ejtave kushtetuese të p otestuesve dhe thi jeve të ty e pë t’i dhë ë fu d ko upsio it, pë më shumë t a spa e cë, pë gjegjshmë i politike dhe efo ma.
Pë më shumë se katë muaj, shqipta ët ka ë p otestua pa i cide te madho e, duke shp ehu kë kesat e ty e ë më y ë paqëso e dhe demok atike. Nëse do të ishit pë gjigju ë kohë, pë mes a gazhimit dhe dialogut kuptimplotë, komu iteti dë kombëta do të kishte dëshmua jë demok aci të e ë mome ti e saj më të mi ë, me qyteta ë që usht oj ë të d ejtat e ty e dhe jë qeve i që u pë gjigjet shqetësimeve të ty e.
Në ve d të kësaj, ai po dëshmo jë k izë.
Që p ej 13 teto it 2026, te sio et ja ë pë shkallëzua ë pë plasje, plagosje të p otestuesve dhe policëve, si dhe dëmtime të p o ës. Në më y ë shqetësuese, ë ve d që të t ego i vetëpë mbajtje, të ul i te sio et dhe të t ajto i shqetësimet e p otestuesve, ju je i pë gjigju me fo cë jop opo cio ale, a estime masive, kë cë ime dhe i timidim.
Qeve ia juaj më pas ve dosi gjoba të ë da dhe ligje të eja kufizuese. Këto vep ime ka ë ce ua të d ejtat civile, ka ë gjallu f ikë, ka ë thellua mosbesimi e publikut dhe ka ë xitu t azi a të mëtejshme.
Çdo qeve i ka dety imi të ga a tojë sigu i ë e qyteta ëve të saj dhe të uajë e di publik. Po këtë duhet ta bëjë b e da kufijve të ligjit.
Kushtetuta e Shqipë isë e pë cakto ligji si bazë dhe kufi i e të gjithë vep imta isë shtetë o e. Ajo dalo to tu ë dhe t ajtimi ose dëshkimi mizo , ç je ëzo apo poshtë ues. Ajo ga a to ba azi ë pë pa a ligjit, li i ë e tubimit, shp ehjes dhe lëvizjes, li i ë e shtypit, të d ejtat e pe so ave të dalua dhe të të akuzua ve, mb ojtje ligjo e falas pë ata që uk ka ë mu dësi fi a cia e, p ocesi e egullt ligjo , p ezumimi e pafajësisë, mb ojtje e të dhë ave pe so ale, të d ejtë e g evës, li i ë akademike, mb ojtje e posaçme pë fëmijët dhe kompe simi pë viktimat e vep imeve të paligjshme shtetë o e.
Ajo gjithashtu kë ko që çdo kufizim i këty e të d ejtave të pë caktohet me ligj, të jetë p opo cio al dhe të mos i tejkalojë kufijtë e pë caktua ga Ko ve ta Ev opia e pë të D ejtat e Nje iut.
Në i te es të paqes, d ejtësisë dhe të a dhmes së Shqipë isë, ju bëjmë thi je që të:
1. T’i jep i fu d pë do imit të tep ua të fo cës dhe i timidimit.
Ndalo i me jëhe ë pë do imi pa dallim dhe jop opo cio al të plumbave p ej gome, topave të ujit dhe gazit lotsjellës ku dë p otestuesve dhe gazeta ëve. Zvogëlo i p a i ë e ë dë të fo cave të policisë ë p otestat paqëso e, pë të cilë OKB-ja pa alajmë o se mu d të pë shkallëzojë te sio et.
Ndalo i pë do imi e masave admi ist ative pë të usht ua p esio dhe pë të f ikësua p otestuesit paqëso ë, pë fshi ë gjobat e ë da dhe dalimet e udhëtimit pa ve dime gjykate.
(Ne et 17, 22, 25, 38, 42, 47)
2. Të bëhet ide tifikimi i policisë.
Pu o jësit e policisë duhet të mbaj ë gjatë gjithë kohës she ja të qa ta dalluese dhe dokume t ide tifikimi, të jëjti sta da d që tashmë u kë kohet qyteta ëve.
(Ne et 4, 15)
3. T’u jepet fu d a estimeve a bit a e.
Li o i çdo pe so të dalua vetëm pë shkak të pjesëma jes ë p otesta paqëso e. Sigu ohu i që çdo pe so i dalua të i fo mohet me jëhe ë, ë jë gjuhë që e kupto , pë a syet e a estimit të tij dhe të ketë akses të me jëhe shëm te jë avokat.
Sigu o i jë avokat falas pë këdo që uk ka mu dësi ta pë ballojë fi a cia isht.
(Ne et 27, 28, 31, 42)
4. Mb o i të mitu it.
Sigu ohu i që p ete dimet pë b utalitet polico daj të mitu ve të hetohe ë më y ë të pava u dhe që as jë fëmijë të mos me et ë pyetje ga auto itetet pa p a i ë e jë p i di ose kujdesta i ligjo , jë avokati dhe jë psikologu, siç e kë ko legjislacio i shqipta dhe sta da det dë kombëta e pë mb ojtje e fëmijëve.
(Ne i 54)
5. Pezullo i legjislacio i e i pë p otestat.
I mi atua me dek et eme gje ce më 28 teto 2026, pa debat pa lame ta , ai ve dos kufizime të gje a mbi tubimi , shp ehje dhe udhëtimi , të shoqë ua a me gjoba të ë da.
Ky legjislacio uk duhet të zbatohet de i ë shqy timi e tij ga Zy a e OSBE-së pë I stitucio et Demok atike dhe të D ejtat e Nje iut dhe Komisio i i Ve ecias, si dhe de i ë diskutimi e tij ë Pa lame t.
(Ne et 17, 22, 38, 47, 101)
6. T’i jepet fu d dëshkimit pa gjyq.
Mos i ve dos i qyteta ët ë jë egjistë të “i dividëve të dhu shëm” dhe mos u moho i aty e aksesi ë t a spo t, ae opo te dhe hotele pa jë ve dim fajësie ga gjykata.
Qyteta ët me itoj ë të jëjti p ezumim të pafajësisë që qeve ia juaj ka kë kua pë zy ta ët e saj.
(Ne et 18, 30, 35, 38, 42)
7. Bëje i publik dokume tacio i .
B e da 30 ditëve, publiko i jë apo t të plotë mbi eagimi e policisë që p ej 13 teto it 2026, ë pë puthje me Udhëzimet e OKB-së pë të D ejtat e Nje iut mbi A mët me Fuqi më të Ulët Vdekjep u ëse ë Zbatimi e Ligjit (2020) dhe Udhëzimet e OSBE-së/Komisio it të Ve ecias pë Li i ë e Tubimit Paqëso .
Rapo ti duhet të pë fshijë:
U dh at që ka ë auto izua pë do imi e fo cës.
Një apo t të detajua pë çdo i cide t dhe çdo ast të pë do imit të fo cës.
A mët dhe mu icio et e pë do u a.
Num i e dalimeve, ko t olleve të ide titetit dhe ko t olleve fizike.
Të gjitha a estimet, dalimet dhe plagosjet.
Çdo masë disipli o e të ma ë.
Rua i të gjitha dokume tet dhe p ovat pë katëse, pë fshi ë pamjet filmike dhe të gjitha komu ikimet zy ta e, ë çdo pajisje, qoftë pë mes adios, telefo it, mesazheve, email-it apo aplikacio eve të komu ikimit, ë më y ë që ato të mu d të shqy tohe ë më y ë të pava u .
(Ne et 23, 35)
8. Lejo i mbikëqy je dë kombëta e.
Jepu i hetuesve dë kombëta ë akses të plotë. K ijo i pë qyteta ët jë më y ë të sigu t dhe të pava u pë të apo tua abuzimet.
Sigu ohu i që çdo a kesë të dokume tohet dhe të hetohet ë më y ë të paa shme. Mba i pë gjegjës pe so at që ka ë k ye shkelje, pë fshi ë zy ta ët dhe d ejtuesit që i ka ë u dhë ua , xitu ose tole ua ato.
(Ne et 15, 122)
9. Kompe so i dhe kujdesu i pë viktimat.
Sigu o i dëmshpë blim pë të gjithë ata që i ja ë ë sht ua pë do imit të paligjshëm të fo cës polico e, dalimit të paligjshëm apo shkeljeve të tje a të të d ejtave të ty e civile.
Of oju i aty e dihmë ligjo e, mjekëso e dhe psikologjike falas, pë mes of uesve të pava u të këty e shë bimeve.
(Ne et 44, 55)
10. Me i pë gjegjësi politike.
Ve dos i i te esat e Shqipë isë pë pa a i te esave tuaja dhe ikthe i besimi e publikut duke dhë ë do ëheqje .
Lehtëso i jë t a zicio paqëso që k ijo kushtet pë efo ma i stitucio ale dhe zgjedho e, të cilat fo coj ë të d ejtat themelo e dhe ga a toj ë zgjedhje të li a dhe të de shme.
Si aleat i NATO-s, ve d ka didat pë ë BE dhe a ëta i OKB-së, qeve ia juaj është zotua daj demok acisë, li ive i dividuale dhe shtetit të së d ejtës. Ne p esim që ju ta pë mbush i këtë a gazhim, të espekto i Kushtetutë e Shqipë isë dhe të bashkëpu o i plotësisht me St uktu ë e Posaçme ku dë Ko upsio it dhe K imit të O ga izua (SPAK), edhe ku hetimet e saj pë fshij ë a ëta ë të qeve isë suaj.
Ne gjithashtu u bëjmë thi je Shteteve të Bashkua a, Bashkimit Ev opia dhe i stitucio eve dë kombëta e që të mbështesi dhe të zhvilloj ë hetime të pava u a mbi shkeljet e p ete dua a të të d ejtave dhe ko upsio i , si dhe të mb oj ë SPAK-u ga dë hy jet politike.
I xisim ato të of oj ë bu imet e evojshme dhe të pë do i çdo i st ume t diplomatik ë dispozicio , pë fshi ë p ocesi e a ëta ësimit ë BE.
Ftojmë vëzhguesit dë kombëta ë të të d ejtave të je iut, avokatët dhe gazeta ët që të vëzhgoj ë dhe dokume toj ë zhvillimet ë Shqipë i, dhe i bëjmë thi je qeve isë suaj të ga a tojë sigu i ë e ty e dhe aksesi e pape gua .
Ne vle ësojmë guximi e stude tëve, pedagogëve, gazeta ëve dhe qyteta ëve që ka ë dalë ë ugë pë më shumë se pesë muaj. Shqipta o-ame ika ët që d oj ë ë k ah të ty e dhe do të vazhdoj ë të g e ë zë i p a ë qeve ive dhe i stitucio eve dë kombëta e de isa të d ejtat e ty e të espektohe .
I xisim ata të mbete paqëso ë, të ve dosu dhe vigjile të gjatë këtij mome ti k itik pë demok aci ë e Shqipë isë.
Kjo k izë kë ko jë zgjidhje politike dhe çdo zgjidhje politike kë ko sak ifica. Kjo sak ificë mu d të vijë vetëm ga ata që d ejtoj ë.
The post “Jep do ëheqje !”/ 51 o ga izata ë SHBA letë Ramës dhe 246 i stitucio eve dë kombëta e: Të dalet pë do imi i fo cës ga policia ë p otesta appea ed fi st o Gazeta Shqipta e O li e.



