Pas 165 ditësh p otestë, sfida uk është më thjesht sa je ëz do të dali ë shesh të shtu ë e a dhshme, sa ujëhedhëse do të xje ë policia apo sa gjoba të tje a do të ve dose . Sot, sfida është shumë më e madhe: ku po shko kjo lëvizje dhe si mu d ta sh dë ojë zemë imi ë d yshim politik?
P otesta ka a itu diçka që vetëm gjashtë muaj më pa ë dukej e pamu du : ka d yshua atmosfe ë politike, ka thye mo opoli e opozitës t adicio ale mbi pakë aqësi ë dhe ka xje ë ë ugë je ëz që uk e shih i vete as te PD e as te pa titë e tje a.
Pë gati gjashtë muaj, sheshi ka k ijua jë qe dë të e g aviteti politik, pa qe ë e de jë fo cë politike.
Kjo është jëkohësisht a itja dhe dobësia më e madhe e p otestës.
Sheshi ka fitua të d ejtë të kë kojë d yshimi , po uk ka dë tua i st ume ti pë ta ealizua atë.
1. Keqkuptimi i madh: la gimi i Ramës dhe Be ishës
“Rama ë bu g, Be isha ë bu g!” është jë ga pa ullat më të johu a të p otestës. Ajo pë mbledh efuzimi e dy figu ave që ka ë domi ua politikë shqipta e pë dekada.
Megjithatë, midis kë kesës pë pë gjegjësi pe ale, që i tako d ejtësisë, dhe la gimit ga pushteti politik, që ve doset pë mes meka izmave demok atikë, ekzisto jë dallim thelbëso . Sheshi mu d të kë kojë lloga idhë ie pë të dy, po uk mu d të ve dosë as pë fajësi ë pe ale, as pë d ejtimi e pa tive të ty e.
Edi Ramë uk mu d ta la gosh ga Pa tia Socialiste me p otestë dhe as Sali Be ishë uk mu d ta la gosh ga Pa tia Demok atike me thi je ga sheshi.
Të dy ka ë çime tua ma ëdhë ie politike, o ga izative dhe pe so ale me pa titë e ty e. Pushteti i ty e uk bu o vetëm ga ka izma dhe populla iteti, po ga ko t olli mbi st uktu at, pë zgjedhja e ka didatëve, meka izmat e ve dimma jes dhe bes ikë ia e je ëzve që i ethoj ë.
Mu d të kë kosh la gimi e Ramës ga qeve ia, pa pasu as jë sha s ta la gosh ga PS, siku dë mu d të ku dë shtosh Be ishë si alte ativë qeve isëse, pa pasu as jë mu dësi ta la gosh ga PD.
Këto ja ë dy beteja k ejt të d yshme.
P otesta eziko të bje ë ë jë ku th ëse e kushtëzo suksesi e saj me asgjësimi politik ë të jëjtë kohë të dy figu ave që domi oj ë p ej dekadash ske ë politike. Sfida është të d yshosh apo ti e fo cave, jo të p esësh që ku dë shta ët të zhduke me jë të ë ë të lapsit.
2. Shqipë ia uk është Se bia dhe as Hu ga ia
K ahasimet të dihmoj ë, me kusht që të mos sh dë ohe ë eceta.
Në Se bi, lëvizja stude to e pë gjatë dy viteve dë toi jete, meka izma pë faqësimi dhe jë pe spektivë politike që uk kufizohej vetëm te la gimi i jë je iu.
Mësimi se b uk është se mjafto të p otestosh gjatë pë të fitua , po se o ga izimi, pë faqësimi dhe alte ativa politike ja ë po aq të ë dësishme sa që d esa.
Hu ga ia of o jë tjetë mësim. Ça ja b e da sistemit politik që kishte mbështetu Vikto O ba k ijoi hapësi ë pë jë alte ativë të e. Një figu ë e dalë ga b e da establishme tit a iti të mobilizojë pakë aqësi ë dhe ta kthejë atë ë ko ku e cë politike. (Në Ti a ë, de i ta i vetëm deputetja 25-vjeça e Ma ja a Koçeku ka dalë ga eshti i shumicës dhe k yebashkiaku Ti a ës pë ballet ga qelia me k yeta i e pa tisë).
R ugët ja ë të d yshme, po mësimi është i jëjtë: autok atët uk bie thjesht pse ka pakë aqësi popullo e. Ata humbasi pushteti ku zemë imi gje o ga izimi , pë faqësimi dhe meka izmi që e kthe ë ezultat politik.
Shqipë ia ka jë vështi ësi shtesë pë të bë ë otacio .
Zgjedhjet ja ë uga kushtetuese pë d yshimi e pushtetit, ja ë i st ume t pë të ulu te sio et dhe pë të dalë ga k iza, po kushtet e ga ës uk ja ë të ba aba ta dhe sistemi uk favo izo pa titë e eja.
Pë do imi i bu imeve shtetë o e, ava tazhet e pushtetit, dikimi mbi admi ist atë , dikimi i k imit të o ga izua dhe p oblemet e dokume tua a dhe të pë së itu a të p ocesit zgjedho e bëj ë ko ku e cë më të vështi ë.
Kjo uk është a sye pë të hequ do ë ga zgjedhjet, sepse asgjë uk a ihet pa zgjedhje, po është jë a sye më shumë pë ta bë ë betejë pë zgjedhje të de shme pjesë të pa dashme të betejës pë d yshimi politik.
3. Sheshi uk e fshi dot ha të politike
Në p otestë ja ë pë fshi ë apo ja ë af ua fo ca me histo i, ambicie dhe i te esa të d yshme: Lëvizja Bashkë, Mu dësia, Shqipë ia Bëhet, Atdheu, aktivistë të pava u , stude të dhe qyteta ë që uk ide tifikohe me as jë pa ti.
Afë me dsh që uk ka ë të gjithë të jëjtë ide pë të a dhme dhe të jëjti me dim se si bëhet me mi ë.
Disa dua të zëve dësoj ë Pa ti ë Socialiste si fo cë e majtë, disa sy oj ë të zë ë hapësi ë e Pa tisë Demok atike, disa kë koj ë të dë toj ë jë alte ativë daj të dyjave. Plot të tje ë uk dua të pë fshihe fa e ë politikë pa tiake.
Kjo la mi ka qe ë fo ca e p otestës, pasi ka bashkua je ëz që ë kushte o male uk do të që d o i ë të jëjti shesh, po kjo la mi mu d të kthehet ë dobësi ë mome ti ku duhet ma ë jë ve dim politik.
Një gjë duhet p a ua : PD uk zhduket ga ha ta sepse p otesta ka k ijua jë qe dë të e opozita e. Ajo ka st uktu at, elekto ati dhe pë faqësimi e saj. Po kështu, PS uk zhduket edhe ëse Edi Rama humbet pushteti .
Këtu që d o pa adoksi i p otestës. Në shesh b oho itet “Rama ë bu g, Be isha ë bu g!”, dë sa ë te e i elekto al PS dhe PD mbete dy fo ca politike që uk mu d të i jo ohe .
Refuzimi i dy lide ëve uk pë kthehet automatikisht ë efuzimi elekto al të dy pa tive.
Nëse dokush me do apo ë dë o se këto dy fo ca do të shuhe vetvetiu, gatë o dëshi ë me ealiteti .
Sheshi mu d të d yshojë apo ti e fo cave, po uk mu d të sillet siku fo cat ekzistuese uk ja ë aty.
4. Nga pesë kë kesa te jë alte ativë
P otesta ka pa aqitu pesë kë kesa që de i ta i ja ë a ashkalua ga qeve ia. Sheshi uk ka pa aqitu jë platfo më qeve isëse, sepse uk është pa ti politike dhe uk ka dety imi të pa aqesë p og am pë taksat, pe sio et, a simi , shë detësi ë apo politikë e jashtme.
Pë gjashtë muaj, p otesta ka pasu pë ballë jë je i dhe jë sistem pushteti të pë qe d ua eth tij. Objektivi ka qe ë la gimi i K yemi ist it.
Mi ëpo, ë mome ti ku lëvizja kë ko të sh dë ohet ë alte ativë politike, duhet të shpjegojë çfa ë do të d yshojë, kush do ta bëjë d yshimi dhe si do të ga a tohet që pushteti i a dhshëm të mos ip odhojë të jëjtat meka izma.
De i ta i p otesta ka d yshua sjellje e të gjithë akto ëve, edhe të aty e që uk e p a oj ë.
Qeve ia uk mu d ta t ajtojë pakë aqësi ë si jë episod kalimta . Opozita t adicio ale uk mu d të p ete dojë se është pë faqësuesja e vetme e zemë imit qyteta . Pa titë e eja uk mu d të sille siku ga a zhvillohet vetëm pë itje e pë qi djeve të ty e.
Edhe vetë p otesta ka d yshua . Ajo uk është më vetëm eagim daj jë keqqeve isjeje, po është bë ë ba tëse e jë p itshmë ie politike.
5. Pesë ugët pë pa a
Pas gjashtë muajsh jetë dhe gjashtë muaj pa a zgjedhjeve lokale, lëvizja pë ballet me disa zgjedhje eale.
A. Vazhdimi i p otestës pa d yshua st ategji
Kjo ugë ua p esio i , ide titeti dhe auto omi ë e sheshit. Që d esa mu d të vazhdojë ta ko sumojë edhe më shumë politikisht qeve i ë, sidomos ëse ajo pë gjigjet me ep esio dhe vijo duke mos ko side ua as jë kë kesë të p otestës. R eziku, ë këtë ast, është lodhja, pë së itja dhe humbja g aduale e efektit politik. Një p otestë mu d të zgjasë edhe me vite pa u sh dë ua domosdoshmë isht ë d yshim pushteti.
B. Sh dë imi i p otestës ë jë fo cë të e politike
Kjo do të thotë o ga izim, ka didatë, p og am dhe pë gjegjësi publike.
Ava tazhi është k ijimi i jë alte ative që uk va et ga pa titë ekzistuese. R eziku është pë ça ja e sheshit, pasi jo të gjithë p otestuesit dua të bëhe pjesë e jë pa tie.
Një lëvizjeje që ka bashkua mijë a je ëz ku dë jë qeve ie uk i lejohet të ë dë ojë që të gjithë këta je ëz do të votoj ë automatikisht pë të.
C. Secili pë vete
Secila pa ti ua ide titeti , d ejtuesit dhe ambiciet e saj. Ava tazhi është auto omia e plotë e secilës fo cë. Kjo është uga më e lehtë pë d ejtuesit dhe doshta më e kushtueshmja pë objektivi e pë bashkët, sepse vota ku dë qeve isë thë mohet.
D. Një f o t i pë bashkët elekto al dhe politik
Kjo është uga më e vështi ë pë t’u egociua , po pote cialisht më efektivja.
Një f o t që bashko e e gji ë e p otestës, pa titë e eja, akto ët e pava u dhe fo cat opozita e të gatshme pë jë ma ëveshje mbi egullat e ga ës, pa i kë kua askujt që të heqë do ë ga ide titeti i vet.
Bashkimi uk duhet kuptua si ë sht im daj jë pa tie apo jë lide i, po duhet të mbështetet ë jë ma ëveshje të qa të pë objektivat, ka didatët, ve dimma je dhe ko t olli e pushtetit të a dhshëm.
E. Bojkoti i zgjedhjeve
Kjo mu d të uajë pastë ti ë mo ale të lëvizjes dhe të shma gë komp omiset me pa titë. Çmimi politik mu d të jetë i la të. Nëse p otesta uk hy ë ga ë, uk dë to jë alte ativë dhe uk k ijo jë meka izëm tjetë efektiv p esio i, eziko të mos dëmtojë as qeve i ë, as opozitë t adicio ale.
Ajo mu d të ketë zë ë pë gjashtë muaj ve di e opozitës ë shesh, pë t’ia lë ë së ish ve di opozitës ë kuti ë e votimit.
6. Ti a a, p ova e pa ë
Beteja pë Ti a ë mu d të jetë testi më i ë dësishëm politik pë të a dhme e p otestës jo vetëm pë shkak të peshës së k yeqytetit, po sepse këtu mu d të dëshmohet ëse e e gjia e sheshit pë kthehet ë vota, o ga izim dhe pë faqësim.
A do të ketë jë ka didat të dalë ga p otesta? A do të mbështesi pa titë e eja jë ka didat të pë bashkët? A do të jetë e mu du jë ma ëveshje më e gje ë me opozitë t adicio ale? Apo secila fo cë do të ga ojë veçmas, duke e sh dë ua betejë ku dë qeve isë ë jë ga ë mes opozita ëve?
Në Ti a ë do të shihet edhe dallimi mes populla itetit ë jetet sociale dhe mbështetjes eale elekto ale. Një video me jë milio shikime uk është jë milio vota, jë politika që “mbush” ek a i uk mbush domosdoshmë isht kutitë e votimit, jë shesh i mbushu uk është automatikisht jë shumicë elekto ale.
Lloga itë e vjet a me 500 mijë apo 800 mijë vota uk mu d të pë do e meka ikisht sepse tashmë gjithçka ka d yshua . Elekto ati ka d yshua , pjesëma ja d ysho , diaspo a mu d të jetë më aktive dhe ka jë katego i qyteta ësh që uk dua as qeve i ë aktuale, as kthimi te alte ativa e PD.
Kjo katego i mu d të jetë ve dimta e, po vetëm ëse gje jë a sye pë të votua dhe jë alte ativë që i beso .
Ti a a mu d të jetë ve di ku p otesta p ovo ëse është vetëm jë fo cë ku dë shtimi apo edhe jë fo cë d yshimi.
7. Nuk mjafto 49.99%
Në politikë uk mjafto të kesh të d ejtë ë a ë të de, uk mjafto as të kesh mbështetje të gje ë.
Në jë ga ë pë jë post që ve doset me shumicë të thjeshtë, mu d të ma ësh 49.99% të votave dhe të humbasësh gjithçka. P otesta është kimi, po kutia e votimit është a itmetikë.
Në pla i më afatgjatë, lloga itë uk duhe bë ë mbi supozimi se ai do të ikë apo se Pa tia Socialiste do të “çahet”.
Lloga itë duhe bë ë duke supozua se Ai uk ikë , se PS mbetet e o ga izua , se admi ist ata dhe meka izmat e pushtetit vazhdoj ë të fu ksio oj ë dhe se ga a do të zhvillohet ë kushte të vështi a.
Në këto etha a, bashkimi uk është jë çështje dashu ie, po lloga ie.
Megjithatë, bashkimi meka ik i logove dhe i k yeta ëve uk mjafto .
Fo mula më e mi ë uk është bashkimi i k yeta ëve, po bashkimi dhe pë faqësimi i zemë imit qyteta . Kjo kë ko jë fo mulë të p a ua pë pë zgjedhje e ka didatëve, pë fshi je e pë faqësuesve të p otestës, t a spa e cë mbi ma ëveshjet dhe jë platfo më mi imale pë shteti e së d ejtës, zgjedhjet, i stitucio et dhe kufizimi e pushtetit pe so al.
Ka jë ko t adiktë që uk mu d të a ashkalohet. P otesta kë ko d yshim pë mes jë sistemi zgjedho që e ko side o të pad ejtë. Ndë kohë, d yshimet e Kodit Zgjedho kaloj ë pë mes Pa lame tit, ku ve dimma je e ka ë pa titë që p otesta ku dë shto .
Kjo do të thotë se beteja elekto ale is shumë kohë pë pa a ditës së votimit dhe dita e votimit është shumë afë . Pas 5 muajsh jemi ë fushatë elekto ale pë zgjedhjet lokale.
Një f o t i pë bashkët duhet të ketë si objektiv jo vetëm fitimi e zgjedhjeve, po edhe ga a timi e kushteve të ga ës: admi ist imi e p ocesit, kufizimi e pë do imit të bu imeve shtetë o e, t a spa e cë e fi a cimit, aksesi e ba aba të ë media dhe meka izmat efektivë ku dë p esio it mbi votuesit.
Një lëvizje që uk pë gatitet pë zgjedhje eziko t’ua lë ë të tje ëve ve dimi pë të a dhme e saj.
8. R eziku ga b e da
Në këtë fazë, eziku më i madh pë p otestë mu d të mos jetë vetëm qeve ia, po edhe ambicia e akto ëve që dua ta pë faqësoj ë. Pa titë e vogla dua të ite , pa titë e eja dua të p ovoj ë fo cë , pa titë t adicio ale dua të uaj ë pozicio et, d ejtuesit dua të je ë ë k ye dhe ga “usht ia” e sheshit mu d të dali më shumë gje e alë se ushta ë.
Të gjitha këto ja ë ambicie legjitime ë jë demok aci, po ku lloga itë i dividuale bëhe më të ë dësishme se objektivi i pë bashkët, fito e mu d ta shohësh vetëm me dihmë e dylbive. Nëse secili kë ko të fitojë pak më shumë pë vete, të gjithë mu d ta humbasi mu dësi ë pë të d yshua qeve isje .
Komp omisi uk është t adhti, ëse bëhet mbi pa ime dhe me t a spa e cë. T adhti daj p itshmë isë së k ijua do të ishte pë do imi i sak ificës së p otestuesve vetëm pë të itu kapitali elekto al të jë k yeta i apo të jë pa tie.
Sheshi uk mu d të sh dë ohet ë p o ë politike të askujt, ai ka evojë pë pë faqësim, jo pë p o a ë.
9. Quo vadis, evolucio ?
Pas 165 ditësh, p otesta ka dëshmua se zemë imi është eal, që d esa është e mu du dhe f ika uk mu d të itet pë mes ep esio it. Po ashtu, p otesta ka dëshmua se uk ka të pap ekshëm dhe se opozita t adicio ale uk është e vetmja që mu d të mobilizojë qyteta ët.
Megjithatë, ëzimi i jë qeve ie dhe dë timi i jë sistemi më të mi ë ja ë dy gjë a të d yshme. K yemi ist i mu d të la gohet ga pushteti pë mes zgjedhjeve, mu d të la gohet edhe pë mes jë do ëheqjeje. Në të dy astet, legjitimiteti i pushtetit të a dhshëm do të duhet të kalojë pë mes i stitucio eve dhe kutisë së votimit. P otesta duhet të pë gatitet pë ske a i më të vështi ë, jo pë atë më të dëshi ua i : Rama uk do ëhiqet, Be isha mbetet ë k ye të PD, PS vazhdo të jetë fo ca më e o ga izua dhe zgjedhjet zhvillohe ë jë te e të paba aba të.
Pikë isht ë këtë ske a matet se ioziteti i alte ativës. Pas gjashtë muajsh, pyetja uk është më vetëm si të la gohet Rama. Pyetja është si të dë tohet jë shumicë që mu d ta mu dë Ramë , pa e zëve dësua me jë tjetë je i që kë ko të jëjti pushtet.
Nje ëzit uk ka ë dalë ë shesh vetëm pë të d yshua em i e k yemi ist it. Ata kë koj ë jë shtet ku ligji të jetë më i fo të se lide i, ku i stitucio et të mos je ë zgjatime të pa tisë dhe ku qyteta i të mos pë çmohet.
Kjo është a syeja pse p otesta duhet të ve dosë ëse do të mbetet jë kapitull i ë dësishëm i histo isë së ku dë shtimit apo do të bëhet fillimi i jë d yshimi politik. “Rama jepe do ëheqje ”, mu d të bashkojë mijë a je ëz ë shesh. Pyetja është çfa ë mu d t’i bashkojë këta je ëz ë kuti ë e votimit.
Në fu d, “ evolucio i” uk matet me um i e ditëve që je ëzit që d oj ë ë shesh, as me um i e policëve që pë balle me ta, po me atë që mbetet pasi sheshi zb azet.
Revolucio i uk fito ku la gohet jë je i, po ku dë tohet jë sistem ku la gimi i jë je iu uk ka evojë pë p otesta që zgjasi me muaj.
The post Quo vadis evolucio ? appea ed fi st o Gazeta Shqipta e O li e.
