David Blair – The Telegraph/
Pothuajse gjashtë muaj pasi Donald Trump nisi luftën kundër Iranit, duke angazhuar fuqinë ushtarake amerikane në një fushatë pa një objektiv të qartë dhe të qëndrueshëm, Shtetet e Bashkuara më në fund kanë miratuar një strategji që, sipas logjikës së tyre, ka kuptim.
Trump tani po përpiqet ta rrëzojë regjimin iranian jo me bomba apo raketa, por me “ofensivën më të madhe financiare të ndërmarrë ndonjëherë kundër një kundërshtari”, siç e ka quajtur Scott Bessent, sekretari amerikan i Thesarit.
Për herë të parë, nuk është një hiperbolë.
Marina amerikane po zhvillon aktualisht dy operacione të njëkohshme dhe plotësuese. I pari është një bllokadë totale e porteve iraniane, e krijuar për t’i ndërprerë regjimit burimin jetik financiar, duke e penguar të eksportojë naftë.
Në të njëjtën kohë, anijet luftarake amerikane po shoqërojnë cisternat e vendeve të tjera përmes ngushticës së Hormuzit, duke përdorur kanalin jugor që ndjek bregdetin e Omanit. Megjithëse këto anije vazhdonin të përballeshin me sulme të rregullta nga dronët iranianë, në korrik rreth pesë milionë fuçi naftë kalonin çdo ditë nëpër ngushticë, sipas Windward, një kompani e inteligjencës detare.
Që atëherë, duket se numri i cisternave që arrijnë të kalojnë është rritur. “Mesatarja shtatëditore e naftës që po del nga ngushtica e Hormuzit është aktualisht pothuajse në nëntë milionë fuçi në ditë”, tha me 11 gusht Chris Wright, sekretari amerikan i Energjisë, duke vlerësuar “përpjekjet e koordinuara të ushtrisë amerikane dhe aleatëve tanë të Gjirit”.
Megjithatë, kjo sasi mbetet shumë më e ulët se rreth 20 milionë fuçitë e naftës ose gazit natyror të lëngshëm që kalonin çdo ditë nëpër ngushticë para fillimit të luftës me 28 shkurt. Por është një përmirësim i madh krahasuar me lëvizjen minimale të cisternave që transportonin naftë joiraniane në fazat e mëparshme të kësaj krize.
Pika kryesore është se Amerika, të paktën për momentin, ka arritur të shkatërrojë një strategji shumë të suksesshme iraniane, sipas së cilës Republika Islamike do të eksportonte në mënyrë të sigurt naftën e saj, ndërsa do t’ua mbyllte ngushticën të gjithë të tjerëve. Kërcënimet e fundit të Iranit ndaj transportit detar, të bëra të hënën, tregojnë se kjo e ka goditur rëndë Teheranin.
Kur Trump nisi Operacionin “Epic Fury” me 28 shkurt, Amerika kishte mjaftueshëm anije luftarake në rajon për të sulmuar Iranin, por jo aq sa për të bllokuar portet e tij ose për të garantuar kalimin e sigurt të anijeve të tjera nëpër ngushticë.
Për shkak të këtij gabimi të jashtëzakonshëm, Irani arriti të eksportonte rreth 1.8 milionë fuçi naftë në ditë nga 28 shkurti deri në armëpushimin e parë më 8 prill, ndërsa forcat ajrore amerikane dhe izraelite po bombardonin Republikën Islamike pa ndërprerje. Gjatë kësaj periudhe të jashtëzakonshme, shitjet iraniane të naftës madje e kaluan mesataren ditore prej 1.7 milionë fuçish të vitit 2025.
Në të njëjtën kohë, Irani e çoi ekonominë botërore në prag të një krize të madhe, duke penguar të gjitha cisternat, përveç atyre iraniane, të kalonin nëpër ngushticë dhe duke shkaktuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e industrisë së naftës.
Kur Trump më në fund vendosi bllokadën e porteve iraniane me 13 prill, regjimi vazhdoi ta mbante të mbyllur ngushticën e Hormuzit dhe vijoi të dëmtonte ekonominë globale, derisa Amerika nënshkroi “memorandumin e mirëkuptimit” që pezulloi luftën me 18 qershor.
Por tani, papritur, Amerika ka ndryshuar tërësisht ekuilibrin. Marina amerikane po garanton që vendet e tjera ta transportojnë në mënyrë të sigurt naftën e tyre drejt tregjeve botërore, ndërsa shitjet iraniane janë në kolaps. Çdo cisternë që dëshiron të kalojë nëpër ngushticë duhet të regjistrohet te Marina amerikane, e cila mban në gatishmëri anije luftarake, helikopterë dhe avionë për të interceptuar ose për t’iu përgjigjur çdo sulmi iranian.
Udhëheqësit e ashpër që drejtojnë Iranin po detyrohen të përballen me mundësinë e falimentimit total. Të mërkurën e kaluar, Abdolnaser Hemmati, guvernatori i bankës qendrore të Iranit, e konfirmoi publikisht: “Është një realitet që ne nuk po eksportojmë naftë.”
Të nesërmen, Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetari i parlamentit dhe një nga figurat më të larta të regjimit, tha: “Pavarësisht se sa fuqi ushtarake kemi, nëse njerëzit janë të uritur dhe nuk kemi qarkullim financiar e rritje ekonomike, nuk do të mund të rezistojmë.”
Të premten, Masoud Pezeshkian, presidenti i Iranit, nxori përfundimin e dukshëm: “Është më mirë që ta përfundojmë luftën tani, pasi jemi në një pozicion fuqie dhe dinjiteti.” Për ta bërë edhe më të qartë urgjencën, monedha iraniane ra të hënën në një kurs prej më shumë se dy milionë njësish për një dollar amerikan.
Për herë të parë, Trump po ndjek një strategji që mund t’u lërë kundërshtarëve shumë pak alternativa përveç negocimit dhe pranimit të shumë më tepër lëshimeve sesa gjatë bisedimeve të mëparshme.
Megjithatë, kjo analizë duhet parë me disa rezerva. Së pari, dy operacionet e Marinës amerikane, bllokimi i Iranit dhe rihapja e ngushticës, kërkojnë një angazhim jashtëzakonisht të madh të anijeve dhe personelit. Kjo u pasqyrua edhe në sprovën e USS Abraham Lincoln, aeroplanmbajtëses që më në fund po zëvendësohet pas një prej dislokimeve më të gjata në historinë e saj, përfshirë më shumë se 270 ditë në det pa prekur tokën.
Për sa kohë mund ta vazhdojë Amerika këtë përpjekje kolosale kundër Iranit dhe me çfarë kostoje për pjesët e tjera të botës? Mbërritja e USS George Washington për të zëvendësuar USS Abraham Lincoln e lë Amerikën pa asnjë aeroplanmbajtëse të dislokuar në Paqësor.
Rreziku është që udhëheqësit iranianë, të ngurtë dhe kokëfortë, të besojnë se mund t’i përballojnë humbjet nga shitjet e naftës për më gjatë sesa Marina amerikane mund ta zbatojë bllokadën e Trump-it.
Në çdo rast, regjimi nuk do të qëndrojë pasiv ndërsa përballet me asfiksimin financiar dhe kërcënimin e falimentimit. Irani zotëron ende një arsenal të fuqishëm raketash balistike dhe dronësh vdekjeprurës.
Regjimi mund të vendosë të përshkallëzojë situatën duke goditur sërish fqinjët e tij në Gjirin Persik dhe duke sulmuar instalacionet jetike të naftës dhe gazit, për të shkaktuar edhe një herë kaos në tregjet e energjisë. Duke shkaktuar dëme të tilla, synimi i Iranit do të ishte të detyronte aleatët e Trump-it në Gjirin Persik t’i kërkonin atij të arrinte sa më shpejt një marrëveshje paqeje.
Edhe nëse Ghalibaf, Pezeshkian dhe pragmatistë të tjerë do të ishin të vendosur të kërkonin një marrëveshje të shpejtë me Amerikën dhe të tregoheshin fleksibël në negociata, ata mund ta kenë të pamundur të bindin figurat radikale si Ahmad Vahidi, komandantin e Gardës Revolucionare Islamike, të paktën derisa Irani të bëjë edhe një përpjekje tjetër për ta përshkallëzuar situatën dhe për të dalë nga kjo gjendje e vështirë.
Një shenjë paralajmëruese u shfaq të hënën, kur Irani kërcënoi se do të gjobiste ose konfiskonte dhjetëra anije që kalojnë nëpër ngushticë. Objektivi ishte i qartë: të sabotonte përpjekjet e Amerikës për të rikthyer lundrimin e lirë dhe të frikësonte pronarët e cisternave që mund të tundoheshin ta merrnin këtë rrezik.
Çfarë kërkon konkretisht Trump nga iranianët? Regjimi nuk do të pranojë kurrë të tërhiqet dhe të shpërbëhet. Ai mund të premtojë se nuk do t’i rindërtojë objektet e tij bërthamore, të cilat, gjithsesi, tashmë janë shkatërruar.
Por Irani e ka bërë tashmë këtë zotim në memorandumin e mirëkuptimit, ku thuhet se Republika Islamike do të “ruajë status kuonë aktuale të programit të saj bërthamor”. Ndërkohë, shkatërrimi i objekteve të saj bërthamore nuk ishte rezultat i Operacionit “EpicFury”, por i fushatës së mëparshme amerikano-izraelite në qershor të vitit të kaluar.
Rezultati më i mundshëm është që Amerika dhe Irani përfundimisht të rikthejnë memorandumin e mirëkuptimit të dy muajve më parë, ndoshta me ndryshime që do të ishin më të ashpra ndaj Iranit. Por a e di Trump se cilat kushte dëshiron të ndryshojë?
Pasi ka shteruar çdo alternativë tjetër, ai më në fund ka nisur një strategji të pamëshirshme dhe jashtëzakonisht efektive, e cila mund të sjellë rezultat. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse Trump do të ketë vullnetin dhe qëndrueshmërinë për ta çuar këtë strategji deri në fund dhe, mbi të gjitha, se çfarë kërkon konkretisht që Irani të bëjë. / Telegraph
The post The Telegraph: Trump e çoi regjimin iranian drejt falimentimit me luftë dhe ofensivë financiare të pamëshirshme appeared first on Gazeta Shqiptare Online.
